In gesprek met Anke Verschueren

Het is zonnig druk op het Mechelseplein als ik met Anke Verschueren op een terrasje ga zitten. Terug na een lange reis door Zuid-Amerika, is zij de laatste van de nieuwe Watlabbers om voor te stellen. Anke neemt haar grote liefde, de taal, overal mee naartoe, van papier naar podium naar podcast. Ze groeide op tussen de maïsvelden in de Kempen en probeert in het geraas van de auto’s op de Ring rond Antwerpen het ruisen van de zee te herkennen. Anke is ongeveer altijd aan het praten, schrijven, zingen, luisteren, lezen, presenteren, modereren, monteren of theater maken en amuseert zich daar mateloos mee. Tijdens ons gesprek hadden we het over de grote witte vlakte, het alles dat taal is, en het zoeken naar vertraging.

Door Lora De Baeremaeker

Waarom meldde je je aan voor het Watlab?

Ik had op dat moment geen plek om mijn eigen werk te maken. En met plek bedoel ik letterlijk geen ruimte: er is wel een keukentafel waar ik aan kon zitten, maar dan ga je toch al snel de vaatwasser uitladen of de handdoeken plooien. Het is dezelfde plek waar je eet, of waar je vrienden uitnodigt, of waar je een spelletjesavond organiseert, dus dat voelde niet als een plek waar ik in diepe focus kon gaan. Ik denk dat ik in de eerste plaats dus erg op zoek was naar een plek waar ik kon werken, en waar ik dat niet alleen moest doen. Ik functioneer uitstekend met zo'n soort white noise van de gesprekken van andere mensen, of de geluiden van hoe zij aan het werken zijn. Dat hoeft dan zelfs niet in contact te zijn, enkel het feit dat andere lichamen (die leven, liefst) daar ook aanwezig zijn, zorgt ervoor dat ik mij beter kan concentreren.

Daarnaast had ik ook figuurlijk geen ruimte. Dat is op dit moment nog steeds moeilijk, maar ik voel dat ik er wel naartoe aan het groeien ben. Ik zocht naar ruimte om alles in een soort kast te duwen, en te zien wat ik dan op de vloer zou kunnen doen - in de kamer die mijn hoofd dan is. Dat is echt moeilijk.

Wat maakt dat zo moeilijk?

Ik heb van kinds af aan altijd duizend en één hobby's gehad, veeleisende studies gevolgd, en dat systeem ben ik blijven behouden: ik doe veel dingen tegelijk, verdeel mijn aandacht tussen alles, werk snel en hard, en steeds kort op de bal. Altijd met een oprechte overgave, maar zonder de diepte die ontstaat als je echt een lange tijd met één ding bezig bent. En daar verlang ik enorm naar.

Ik heb altijd gedacht dat ik nu eenmaal op die manier functioneer, maar na het maken van een lange reis besefte ik dat ik me gerust kan toeleggen op één ding. Op reis was ik enkel bezig met op reis zijn, en me daar volledig aan over te geven. Dat zorgde voor een versnelling in mijn verlangen naar vertraging. Dat wil ik graag aangaan: ik wil de grote witte vlakte instappen, zien waar ik mijn voet neerzet, en afwachten wat er dan ontstaat. Het Watlab werkt daarvoor enorm ondersteunend. Ik functioneer heel goed in een context, en dat is wat het Watlab me geeft. Die context maakt het makkelijker om eindelijk ruimte te maken voor mijn eigen projecten.

Aan wat voor project zou je jezelf op die manier kunnen overgeven?

Het probleem is dat ik heel veel verschillende concepten en ideeën heb verzameld - die zitten allemaal in mij, nog meer in mijn lichaam dan in mijn hoofd. Het beginnen aan één ding is het moeilijkst: ik wil te veel doen, en kan niets kiezen, waardoor ik uiteindelijk niets doe. Daarom werken betaalde opdrachten zo goed voor me - dan hoef ik die keuze niet te maken. Dat zijn ook altijd hele leuke projecten, maar nu wil ik het zelf proberen.

En dan rest me nog te kiezen: tussen een roman schrijven of poëzie over overweldigende landschappen, of een podcastserie maken over dochters van ouders met een verslavingsproblematiek, of een kindervoorstelling schrijven, of een nieuwe solovoorstelling maken over hoe je beslissingen neemt, of een literaire talkshow uitwerken die Ambetante Anke heet. Maar voor dit alles heb ik al minstens tien jaar nodig, dus misschien moet ik eerst wel een week in de zetel van het Watlab een boek lezen (lacht).

Taal is jouw grote liefde, en je neemt die overal mee naartoe. Hoe ziet die liefde er uit?

De taal, en de liefde die ik daarvoor voel, omvat zoveel, dat ze net daar te kort schiet om dat in woorden te kunnen uitdrukken. Als je gewoon begint bij communicatie, wat het betekent om jezelf te kunnen uitdrukken: ik ben al zo vaak overvallen door de kracht van het feit dat ik kan praten, dat ik kan schrijven, dat ik taal heb en woorden kan geven aan alles. Voor mij is dat iets heel erg existentieel. Op reis merkte ik dit enorm - ik leerde Spaans om me te kunnen uitdrukken, maar dat lukte niet - ik ontdekte dat ik geen mopjes kon maken zoals in het Nederlands, bijvoorbeeld. Dat deed bijna fysiek pijn, en het toonde me hoe belangrijk taal is om jezelf te kunnen zijn. Taal is het fundament voor alles in mijn leven: in literatuur, in het schrijven, maar ook in het kijken, lichaamstaal, juridische taal. Alles dat misloopt in de wereld, is taal - alles wat goed loopt in de wereld, is taal. Elke oorlog, elke vrede, elke liefde, elke haat, is taal.

Mijn grootste angst is dat ik de taal zal verliezen. Ooit schreef ik brieven vanuit het personage Odiel, gericht aan de taal, omdat hij woorden kwijt speelde. Als je het woord voor iets wegneemt, wat gebeurt er dan? Dat was een concrete denkoefening voor mij, door in gesprek te gaan met de taal, maar ik ben dat gesprek blijven voeren. Taal, klank, ritme, en melodie zijn de bouwstenen van alles wat ik maak. Het gaat altijd maar weer over timing, klemtonen, nadruk, waar je opent en waar je sluit.

Zijn er onderwerpen die steeds terugkomen in je werk?

Ik werk regelmatig in opdracht, dus dan gebeurt het vaak dat onderwerpen naar me toe komen, in plaats van dat ik ze zelf ga opzoeken. Ik ben nieuwsgierig naar van alles en nog wat. Ik maakte bijvoorbeeld een podcastreeks over de meest uiteenlopende onderwerpen. Dat ging dan over cartografie, in de Middeleeuwen, in China - dan denk ik: fascinerend, daar zou ik me met gemak anderhalf jaar in kunnen verdiepen. Of ik maakte een reportage in The Repair Café, waar handige mensen gaan zitten en waar je met je kapotte dingen kan langsgaan. Het is de taal die mij samenhoudt, niet per se onderwerpen. Taal geven aan een onderwerp, dat is wat steeds terugkomt.

Waar haal jij je inspiratie?

Het is niet zo dat ik nu een bepaalde auteur kan zeggen, of muziek die ik keer op keer luister, of een boek dat me gevormd heeft tot wie ik ben. Ik haal eerder inspiratie uit heel hard gaan wandelen, of lang onder de douche staan. Beweging helpt me, als ik vastzit, maar de vraag waar ik inspiratie vandaan haal voelt voor mij een beetje irrelevant. Ik heb nog nooit geen inspiratie gehad. Ik weet niet waar die vandaan komt. Ik heb haar nog nooit moeten zoeken, dus ik weet ook niet waar ik haar zou vinden. Net zoals de taal, huist ze diep in mij. Wat ik nodig heb, is geen vonk van inspiratie, maar vooral tijd en ruimte om haar te laten stromen.